BẢO HỘ NHÃN HIỆU ÂM THANH VÀ VẤN ĐỀ XÁC LẬP QUYỀN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP

Trong bối cảnh thương mại số, hoạt động định vị thương hiệu của doanh nghiệp không còn bó hẹp trong các dấu hiệu thị giác truyền thống như nhãn hiệu chữ hay nhãn hiệu hình độc lập. Thực tiễn phân phối các sản phẩm công nghệ bao gồm ứng dụng di động, trò chơi trực tuyến hoặc hệ điều hành cho thấy, các tín hiệu âm thanh đặc trưng, điển hình là âm thanh nhận diện của Netflix, Intel hay tiếng khởi động của các thiết bị di động thông minh mới, có khả năng tác động trực tiếp và lưu giữ thông tin nguồn gốc thương mại trong nhận thức của khách hàng một cách hiệu quả.

Thông qua việc ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2022 (Luật số 07/2022/QH15), hành lang pháp lý Việt Nam đã chính thức ghi nhận và bảo hộ nhóm nhãn hiệu phi truyền thống này. Việc quy định bảo hộ dấu hiệu âm thanh tạo cơ sở vững chắc để các doanh nghiệp công nghệ và doanh nghiệp khởi nghiệp thiết lập quyền sở hữu đối với tài sản trí tuệ đặc thù, đồng thời phải đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe trong quá trình thẩm định và thực thi quyền trên thực tế.

1. Hành lang pháp lý về Nhãn hiệu phi truyền thống tại Việt Nam

Căn cứ theo quy định tại Khoản 22 Điều 1 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2022 (Luật số 07/2022/QH15), điều kiện chung đối với nhãn hiệu được bảo hộ đã có sự thay đổi mang tính cơ sở, theo đó dấu hiệu được bảo hộ làm nhãn hiệu:

“Là dấu hiệu nhìn thấy được dưới dạng chữ cái, từ ngữ, hình vẽ, hình ảnh, hình ba chiều hoặc sự kết hợp các yếu tố đó, được thể hiện bằng một hoặc nhiều màu sắc hoặc dấu hiệu âm thanh thể hiện được dưới dạng đồ họa.”

Đối với cơ chế bảo hộ nhãn hiệu hình động, đây là một nội dung cần lưu ý trong thực tiễn áp dụng pháp luật. Trên góc độ pháp lý quốc tế tại một số quốc gia và khu vực như Hoa Kỳ hoặc Liên minh Châu Âu, nhãn hiệu hình động, đặc trưng bởi sự chuyển đổi hiệu ứng liên tục của biểu tượng, được thừa nhận là một đối tượng bảo hộ độc lập. Tuy nhiên, pháp luật sở hữu trí tuệ hiện hành của Việt Nam chưa có quy định tách riêng một loại hình nhãn hiệu độc lập mang tên nhãn hiệu hình động. Do đó, đối với các đoạn hoạt họa animation hoặc các biểu tượng logo chuyển động của các doanh nghiệp công nghệ, giải pháp kiểm soát rủi ro pháp lý là tiếp cận thông qua hai cơ chế bảo hộ thay thế:

Cơ chế quyền tác giả: Tiến hành đăng ký bảo hộ dưới hình thức tác phẩm điện ảnh hoặc tác phẩm được tạo ra theo phương pháp tương tự quy định tại Điểm e Khoản 1 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ.

Cơ chế sở hữu công nghiệp: Thực hiện thủ tục đăng ký nhãn hiệu dưới dạng sự kết hợp của một chuỗi các hình ảnh tĩnh liên tiếp hoặc cấu trúc nhãn hiệu ba chiều, với điều kiện đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về tính kỹ thuật đồ họa.

Ngược lại, đối với nhãn hiệu âm thanh, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện hành tại Việt Nam đã thiết lập các quy định rõ ràng, tạo cơ sở thực thi để các doanh nghiệp tiến hành nộp đơn đăng ký quyền độc quyền sở hữu công nghiệp.

2. Vai trò của việc bảo hộ nhãn hiệu âm thanh đối với doanh nghiệp

Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghệ, đặc biệt là các phân khúc phát triển ứng dụng di động, trò chơi trực tuyến, phần mềm, công nghệ giáo dục và công nghệ tài chính, sở hữu lợi thế thương mại lớn dựa trên thiết kế giao diện và trải nghiệm người dùng. Trong cơ chế vận hành này, việc đăng ký xác lập quyền đối với nhãn hiệu âm thanh đem lại ba giá trị chính cho cấu trúc tài sản và hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp:

Thứ nhất, bảo hộ tài sản độc quyền và ngăn ngừa hành vi cạnh tranh không lành mạnh: Việc xác lập quyền giúp ngăn chặn tình trạng các đối thủ cạnh tranh thực hiện hành vi sao chép hoặc mô phỏng các đoạn nhạc hiệu, tín hiệu nhấp chuột hoặc âm thanh thông báo đặc trưng tích hợp trên ứng dụng nhằm mục đích trục lợi bất chính hoặc tạo sự nhầm lẫn cho người tiêu dùng về nguồn gốc sản phẩm. Điều này thiết lập cơ sở pháp lý vững chắc để chủ sở hữu yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý các hành vi xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu hoặc hành vi cạnh tranh không lành mạnh theo quy định tại Điều 129 và Điều 130 Luật Sở hữu trí tuệ tại Văn bản hợp nhất số 67/VBHN-VPQH.

Thứ hai, gia tăng giá trị định giá tài sản của doanh nghiệp: Nhãn hiệu âm thanh sau khi được cơ quan quản lý nhà nước cấp văn bằng bảo hộ sẽ cấu thành một tài sản vô hình hợp pháp, được ghi nhận chính thức vào bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp. Tài sản này là cơ sở tối ưu hóa giá trị doanh nghiệp trong các hoạt động gọi vốn đầu tư qua các vòng, thực hiện các giao dịch mua bán, sáp nhập (M&A) hoặc triển khai hợp đồng nhượng quyền thương mại. Cơ chế này hoàn toàn phù hợp với định hướng của Nhà nước về quản lý, khai thác quyền sở hữu trí tuệ, cho phép sử dụng quyền sở hữu trí tuệ để góp vốn hoặc thế chấp vay vốn được ghi nhận tại Điều 8a Luật Sở hữu trí tuệ tại Văn bản hợp nhất số 67/VBHN-VPQH.

Thứ ba, tối ưu hóa hiệu quả nhận diện thông qua chiến lược tiếp thị đa giác quan: Cơ chế bảo hộ này cho phép doanh nghiệp tác động đồng thời đến cả thị giác và thính giác của người tiêu dùng. Việc đồng bộ hóa các tín hiệu nhận diện giúp củng cố mối liên kết tự nhiên, nâng cao lòng tin của khách hàng và duy trì vị thế thương hiệu một cách bền vững trên thị trường.

3. Quy trình và kỹ thuật chuyển đổi cấu trúc âm thanh trong hồ sơ đăng ký

Mặc dù hành lang pháp lý đã ghi nhận cơ chế bảo hộ đối với nhãn hiệu âm thanh, quá trình chuyển đổi dấu hiệu thính giác thành dữ liệu hồ sơ thẩm định yêu cầu sự tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn kỹ thuật đồ họa. Căn cứ quy định tại khoản 3 và khoản 4 Điều 69 Thông tư số 10/2026/TT-BKHCN, thành phần hồ sơ đăng ký xác lập quyền đối với nhãn hiệu âm thanh bắt buộc phải đáp ứng các tiêu chuẩn sau:

• Về tệp mẫu nhãn hiệu: Dấu hiệu âm thanh phải được lưu trữ dưới dạng tệp âm thanh định dạng kỹ thuật số MP3 với dung lượng không vượt quá 5 MB.
• Về bản thể hiện dưới dạng đồ họa: Mẫu nhãn hiệu âm thanh bắt buộc phải được bộc lộ thông qua bản thể hiện dưới dạng đồ họa, cụ thể là khuông nhạc 5 dòng kẻ. Khuông nhạc 5 dòng kẻ phải rõ ràng, chính xác, hoàn chỉnh và thống nhất với tệp âm thanh, trong đó có thể bao gồm dấu khóa, dấu thanh, phách, nhịp, tiết tấu và nốt nhạc.
• Về bản mô tả nhãn hiệu: Hồ sơ phải bao gồm phần mô tả đầy đủ, chi tiết, hoàn chỉnh về dấu hiệu âm thanh yêu cầu đăng ký làm nhãn hiệu, nhằm làm rõ bản chất âm thanh phát ra từ loại nhạc cụ nào và có kèm lời hay không.

Thực tiễn áp dụng pháp luật cho thấy, rào cản lớn nhất đối với chủ thể nộp đơn là việc chuyển đổi âm thanh sang định dạng khuông nhạc 5 dòng kẻ. Việc không đáp ứng tiêu chuẩn định dạng tệp âm thanh kỹ thuật số, sai lệch trong phương pháp ký âm đồ họa, hoặc thiếu sót trong phần mô tả sẽ dẫn đến rủi ro pháp lý là Cục Sở hữu trí tuệ ban hành thông báo dự định từ chối cấp Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu ngay tại giai đoạn thẩm định hình thức đơn theo quy định tại điểm đ khoản 2 Điều 71 Thông tư số 10/2026/TT-BKHCN

4. Quy trình trong việc xây dựng hồ sơ xác lập quyền đối với nhãn hiệu âm thanh

Nhằm tối ưu hóa khả năng được cấp văn bằng bảo hộ đối với nhãn hiệu phi truyền thống, cụ thể là nhãn hiệu âm thanh, quy trình chuẩn hóa hồ sơ pháp lý cần được thực hiện qua các bước sau:

Bước 1: Tra cứu chuyên sâu và đánh giá khả năng phân biệt của dấu hiệu Trước khi nộp đơn, chủ thể đăng ký cần thực hiện tra cứu hệ thống dữ liệu sở hữu công nghiệp nhằm đánh giá tính phân biệt của dấu hiệu âm thanh. Căn cứ khoản 2 Điều 74 Luật Sở hữu trí tuệ tại Văn bản hợp nhất số 67/VBHN-VPQH và khoản 2 Điều 78 Thông tư số 10/2026/TT-BKHCN, hoạt động này nhằm bảo đảm dấu hiệu đề nghị bảo hộ không trùng lặp hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn với các nhãn hiệu đối chứng thông qua việc so sánh yếu tố âm thanh, yếu tố ngôn ngữ và so sánh hàng hóa, dịch vụ mang dấu hiệu,.

Bước 2: Kỹ thuật số hóa và chuẩn hóa cấu trúc ký âm Quá trình chuyển đổi dấu hiệu thính giác nguyên bản sang định dạng hồ sơ phải tuân thủ nghiêm ngặt tiêu chuẩn của cơ quan quản lý nhà nước. Căn cứ điểm d khoản 4 Điều 69 Thông tư số 10/2026/TT-BKHCN, mẫu nhãn hiệu âm thanh bắt buộc phải bao gồm tệp âm thanh định dạng kỹ thuật số MP3 với dung lượng không quá 5 MB và bản thể hiện dưới dạng đồ họa của âm thanh được thể hiện rõ ràng, chính xác bằng khuông nhạc 5 dòng kẻ.

Bước 3: Xây dựng bản mô tả pháp lý về nhãn hiệu Hồ sơ phải kèm theo văn bản thuyết minh làm rõ cấu trúc kỹ thuật và năng lực định vị thương mại của dấu hiệu. Căn cứ điểm c5 khoản 3 Điều 69 Thông tư số 10/2026/TT-BKHCN, phần mô tả phải trình bày đầy đủ, chi tiết, hoàn chỉnh về dấu hiệu âm thanh yêu cầu đăng ký làm nhãn hiệu, bao gồm việc xác định âm thanh phát ra từ loại nhạc cụ nào và có kèm lời hay không.

Bước 4: Thiết lập cơ chế bảo vệ và cố định chứng cứ điện tử Trên không gian mạng, các tài sản vô hình thuộc quyền sở hữu công nghiệp luôn đối diện với nguy cơ bị xâm phạm. Căn cứ Điều 198 Luật Sở hữu trí tuệ tại Văn bản hợp nhất số 67/VBHN-VPQH, chủ thể quyền sở hữu trí tuệ có quyền tự bảo vệ bằng cách áp dụng các biện pháp công nghệ bảo vệ quyền và yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm. Song song với quá trình nộp đơn bảo hộ, chủ thể quyền có thể vận dụng chế định Thừa phát lại để lập vi bằng ghi nhận dữ liệu điện tử, nhằm kịp thời thu thập và cố định chứng cứ, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý xâm phạm bằng các biện pháp dân sự, hành chính hoặc hình sự

Đăng ký nhãn hiệu phi truyền thống không chỉ là một thủ tục hành chính thuần túy, mà là một bước đi chiến lược trong quản trị tài sản trí tuệ thời đại số. Việc chuẩn bị một hồ sơ hoàn chỉnh đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về sự giao thoa giữa luật pháp hiện hành và các yếu tố kỹ thuật âm thanh, đồ họa.

Với đội ngũ Luật sư dày dạn kinh nghiệm trong lĩnh vực Sở hữu trí tuệ, Văn phòng luật Royal  – là Tổ chức dịch vụ đại diện sở hữu công nghiệp – luôn sẵn sàng đồng hành cùng doanh nghiệp giải quyết các bài toán pháp lý phức tạp, từ khâu tra cứu, chuẩn hóa hồ sơ, giúp bảo vệ toàn diện hệ sinh thái thương hiệu của doanh nghiệp.

Mọi thông tin yêu cầu tư vấn vui lòng liên hệ:

⚖️ VĂN PHÒNG LUẬT SƯ ROYAL – Royal law firm

📩Email: info@royallaw.vn

🌏 Website: https://royallaw.vn/

☎️ Hotline: 0989 337 688

Văn phòng Hà Nội:

☎️Điện thoại: (84-24) 3512 2931

🏢Địa chỉ: Tầng 8, P.802 tòa nhà HH2 Bắc Hà, số 15 phố Tố Hữu, phường Thanh Xuân, thành phố Hà Nội.

Văn phòng thành phố Hồ Chí Minh:

☎️ Điện thoại: (84-28) 2213 5775

🏢Địa chỉ: Lầu 4, tòa nhà Halo Building, số 10 Phan Đình Giót, phường Tân Sơn Hòa, thành phố Hồ Chí Minh.