KHÔNG CÓ DI CHÚC, ĐẤT ĐAI ĐƯỢC CHIA CHO NHỮNG AI THEO QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT?

Việc thừa kế quyền sử dụng đất khi người chết không để lại di chúc hoặc phần đất đai chưa được xác định trong di chúc là vấn đề thường gặp trong thực tiễn, đồng thời cũng tiềm ẩn nhiều tranh chấp giữa những người thân trong gia đình. Không ít trường hợp, các thành viên có cách hiểu khác nhau về quyền được hưởng di sản, thứ tự ưu tiên thừa kế cũng như tỷ lệ phân chia đất đai, dẫn đến mâu thuẫn trong quá trình xác lập và thực hiện quyền thừa kế. Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, khi không có di chúc, di sản được phân chia theo pháp luật dựa trên các hàng thừa kế được xác định cụ thể. Việc phân chia không đơn thuần phụ thuộc vào quan hệ huyết thống mà còn phải xem xét thứ tự hàng thừa kế, điều kiện hưởng di sản và các nguyên tắc phân chia theo quy định pháp luật.

1. Thừa kế đất đai không có di chúc sẽ áp dụng theo trường hợp nào?

Thừa kế đất đai không có di chúc là trường hợp người chết để lại di sản là quyền sử dụng đất nhưng không lập di chúc để định đoạt tài sản của mình trước khi qua đời. Ngoài ra, trường hợp người chết có lập di chúc nhưng không định đoạt toàn bộ di sản, thì phần quyền sử dụng đất chưa được đề cập trong di chúc cũng được xác định là phần di sản thừa kế theo pháp luật. Trong những trường hợp này, việc xác định người có quyền hưởng di sản, phạm vi quyền thừa kế và nguyên tắc phân chia quyền sử dụng đất sẽ được thực hiện theo quy định về thừa kế theo pháp luật tại Điều 650 Bộ luật Dân sự năm 2015. Đây là căn cứ pháp lý quan trọng nhằm xác định quyền và lợi ích hợp pháp của những người thừa kế, đồng thời bảo đảm việc phân chia di sản được thực hiện theo đúng quy định pháp luật.

2. Những ai có quyền hưởng thừa kế đất đai theopháp luật thừa kế

Pháp luật căn cứ vào quan hệ hôn nhân, huyết thống và nuôi dưỡng để xác định những người được hưởng di sản, đồng thời quy định thứ tự ưu tiên giữa các hàng thừa kế nhằm bảo đảm việc phân chia quyền sử dụng đất đúng quy định.

Căn cứ Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015, người thừa kế theo pháp luật được chia thành ba hàng thừa kế, cụ thể:

Thứ nhất, hàng thừa kế thứ nhất: Bao gồm vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ và con nuôi của người chết. Đây là những người được ưu tiên hưởng di sản trước các hàng thừa kế tiếp theo.

Thứ hai, hàng thừa kế thứ hai: Bao gồm ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết và cháu ruột mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại. Những người thuộc hàng thừa kế thứ hai chỉ được hưởng di sản khi không còn người thừa kế nào thuộc hàng thứ nhất do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.

Thứ ba, hàng thừa kế thứ ba: Bao gồm cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; cháu ruột mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột và chắt ruột mà người chết là cụ nội, cụ ngoại. Tương tự hàng thừa kế thứ hai, những người thuộc hàng thừa kế thứ ba chỉ được hưởng di sản khi không còn người thuộc hàng thừa kế thứ nhất và hàng thừa kế thứ hai đáp ứng điều kiện hưởng thừa kế.

Về nguyên tắc phân chia di sản, những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. Người thuộc hàng thừa kế sau chỉ được hưởng di sản nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.

Như vậy, việc phân chia quyền sử dụng đất khi không có di chúc không căn cứ đơn thuần vào việc ai đang quản lý, sử dụng đất hoặc có quan hệ thân thuộc với người chết, mà phải xác định đúng hàng thừa kế và điều kiện hưởng di sản theo quy định pháp luật. Đây là cơ sở để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của những người thừa kế trong quá trình phân chia di sản là quyền sử dụng đất.

3. Các lưu ý khi phân chia di sản là đất đai không có di chúc

a. Họp mặt những người thừa kế

Sau khi có thông báo về việc mở thừa kế hoặc di chúc được công bố, những người thừa kế có thể họp mặt để thỏa thuận về việc cử người quản lý, người phân chia di sản và phương thức phân chia di sản.

Đối với quyền sử dụng đất, các bên có thể thống nhất về phần đất mỗi người được hưởng hoặc phương án phân chia phù hợp. Mọi thỏa thuận phải được lập thành văn bản nhằm ghi nhận sự thống nhất và làm căn cứ thực hiện việc phân chia di sản theo quy định pháp luật.

b. Phân chia di sản theo pháp luật

Việc phân chia di sản theo pháp luật phải bảo đảm quyền lợi của tất cả những người thừa kế. Trường hợp có người thừa kế cùng hàng đã thành thai nhưng chưa sinh ra, những người thừa kế phải dành lại một phần di sản tương ứng với phần mà người khác được hưởng để bảo đảm quyền lợi cho người này khi sinh ra còn sống.

Đối với di sản là quyền sử dụng đất, những người thừa kế có quyền yêu cầu phân chia bằng hiện vật. Nếu không thể chia đều bằng hiện vật, các bên có thể thỏa thuận về việc định giá và người nhận phần đất đó; trường hợp không đạt được thỏa thuận, di sản sẽ được bán để chia giá trị cho những người thừa kế.

c. Hạn chế phân chia di sản theo pháp luật

Việc phân chia di sản có thể được trì hoãn trong một số trường hợp nhất định. Cụ thể, nếu người lập di chúc có ý chí hoặc tất cả những người thừa kế có thỏa thuận về việc chỉ phân chia di sản sau một thời hạn nhất định thì di sản chỉ được đưa ra phân chia khi thời hạn đó kết thúc.

Ngoài ra, trường hợp việc phân chia di sản ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của người vợ hoặc chồng còn sống và gia đình, người còn sống có quyền yêu cầu Tòa án xác định phần di sản mà những người thừa kế được hưởng nhưng tạm thời chưa chia. Thời hạn hoãn chia không quá 03 năm kể từ thời điểm mở thừa kế và có thể được gia hạn một lần, không quá 03 năm nếu có căn cứ chứng minh việc phân chia tiếp tục ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống gia đình.

4. Trường hợp có người thừa kế mới hoặc có người thừa kế bị bác bỏ quyền thừa kế

Trường hợp di sản đã được phân chia nhưng sau đó xuất hiện người thừa kế mới thì không phải thực hiện việc phân chia lại di sản bằng hiện vật. Thay vào đó, những người thừa kế đã nhận di sản có trách nhiệm thanh toán cho người thừa kế mới khoản tiền tương ứng với phần di sản mà người đó được hưởng, tính theo tỷ lệ phần di sản đã nhận tại thời điểm phân chia, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.

Ngược lại, nếu sau khi phân chia di sản, có người bị bác bỏ quyền thừa kế thì người đó phải hoàn trả phần di sản đã nhận hoặc thanh toán khoản tiền tương đương với giá trị di sản được hưởng tại thời điểm phân chia cho những người thừa kế hợp pháp, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Quy định này nhằm bảo đảm quyền lợi của người thừa kế mới và khắc phục việc hưởng di sản không đúng đối tượng theo quy định pháp luật.

Thừa kế đất đai khi người chết không để lại di chúc phải được giải quyết theo quy định về thừa kế theo pháp luật của Bộ luật Dân sự năm 2015. Việc xác định người thừa kế, hàng thừa kế, phạm vi di sản và phương thức phân chia quyền sử dụng đất cần được thực hiện đúng trình tự, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tất cả những người có liên quan. Trên thực tế, các vấn đề về xác định di sản, thỏa thuận phân chia hoặc tranh chấp giữa những người thừa kế có thể khiến quá trình giải quyết phát sinh nhiều khó khăn. Nếu cần tư vấn, hỗ trợ xác định quyền thừa kế, giải quyết tranh chấp đất đai liên quan đến thừa kế, Văn phòng Luật sư Royal sẵn sàng đồng hành, tư vấn và hỗ trợ khách hàng bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp theo quy định pháp luật.

Mọi thông tin yêu cầu tư vấn vui lòng liên hệ:

⚖️ VĂN PHÒNG LUẬT SƯ ROYAL – Royal law firm

📩Email: info@royallaw.vn

🌏 Website: https://royallaw.vn/

☎️ Hotline: 0989 337 688

Văn phòng Hà Nội:

☎️Điện thoại: (84-24) 3512 2931

🏢Địa chỉ: Tầng 6, Tòa nhà NewSkyLine, KĐT Văn Quán, đường Nguyễn Khuyến, phường Hà Đông, thành phố Hà Nội.

Văn phòng thành phố Hồ Chí Minh:

☎️ Điện thoại: (84-28) 2213 5775

🏢Địa chỉ: Lầu 4, tòa nhà Halo Building, số 10 Phan Đình Giót, phường Tân Sơn Hòa, thành phố Hồ Chí Minh.