NHỮNG ĐIỂM MỚI VỀ CHUYỂN ĐỔI SỐ TRONG LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 2025
Ngày 05/12/2025, Quốc hội khóa XV đã chính thức thông qua Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15, chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026. Thay thế cho luật năm 2008 đã bộc lộ nhiều điểm nghẽn sau 17 năm áp dụng, Luật Thi hành án dân sự 2025 mang đến một hành lang pháp lý đồng bộ, tạo nền tảng để ứng dụng công nghệ thông tin vào toàn bộ quy trình tổ chức thi hành án. Việc đưa các thủ tục lên môi trường số là một bước tiến thiết thực nhằm minh bạch hóa hoạt động của hệ thống cơ quan quản lý nhà nước, đồng thời hỗ trợ đắc lực cho hoạt động nghề nghiệp của các tổ chức hành nghề tư nhân.
Dưới đây là sự phân tích chi tiết về các quy định liên quan đến chuyển đổi số được ghi nhận trong đạo luật này.
- Khẳng định giá trị pháp lý của dữ liệu điện tử và số hóa các thủ tục tố tụng
Một trong những vướng mắc lớn nhất của thực tiễn thi hành án trước đây là sự chậm trễ phát sinh từ việc luân chuyển hồ sơ, văn bản giấy. Luật Thi hành án dân sự 2025 đã tháo gỡ vấn đề này bằng việc ghi nhận giá trị pháp lý của các giao dịch trên môi trường mạng.
Cụ thể, Điều 5 Luật Thi hành án dân sự 2025 quy định rõ: Văn bản, dữ liệu điện tử ký số có giá trị pháp lý tương đương như văn bản giấy. Sự thay đổi mang tính nền tảng này được cụ thể hóa trong các khâu của quá trình tổ chức thi hành án:
- Thủ tục yêu cầu thi hành án (Điều 34): Pháp luật cho phép đương sự thực hiện quyền nộp đơn yêu cầu thi hành án trên môi trường số, thay vì bắt buộc phải trực tiếp đến trụ sở cơ quan thi hành án hoặc gửi qua đường bưu điện như trước đây.
- Thủ tục thông báo (Điều 35): Việc thông báo về thi hành án được thực hiện chính thức trên môi trường số.
Sự điều chỉnh này giúp cắt giảm thời gian, chi phí đi lại cho người dân và doanh nghiệp. Quan trọng hơn, mọi thao tác, tiếp nhận hồ sơ đều được lưu trữ qua dữ liệu điện tử có mốc thời gian thực, bảo đảm tính công khai, minh bạch và gắn chặt trách nhiệm của người thụ lý hồ sơ.
- Xây dựng cơ sở dữ liệu và cơ chế chia sẻ thông tin liên thông
Cốt lõi của chuyển đổi số không nằm ở việc số hóa từng tài liệu rời rạc, mà là việc xây dựng được một hệ sinh thái dữ liệu có khả năng liên thông.
Theo quy định tại Điều 5, Cơ sở dữ liệu về thi hành án dân sự do Bộ Tư pháp quản lý sẽ là nơi tập hợp toàn bộ thông tin về thi hành án dân sự; thực hiện các yêu cầu của cơ quan quản lý thi hành án dân sự, cơ quan thi hành án dân sự, văn phòng thi hành án dân sự. Đặc biệt, Luật bắt buộc cơ sở dữ liệu này phải được kết nối, chia sẻ với Cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia.
Điều luật quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức đang quản lý các cơ sở dữ liệu chuyên ngành (như dân cư, đất đai, ngân hàng, thuế…) trong việc kết nối, chia sẻ dữ liệu. Các đơn vị này phải thực hiện các yêu cầu của cơ quan quản lý thi hành án dân sự, cơ quan thi hành án dân sự và văn phòng thi hành án dân sự về việc truy cập, khai thác thông tin để phục vụ nghiệp vụ thi hành án.
- Bước đột phá trong hoạt động xác minh điều kiện thi hành án
Thực tiễn áp dụng luật cũ cho thấy, việc Chấp hành viên phải soạn công văn, gửi văn bản giấy hoặc trực tiếp đến từng ngân hàng, văn phòng đăng ký đất đai để tra cứu tài sản tạo ra những khoảng thời gian trễ rất lớn. Đương sự thường lợi dụng chính khoảng thời gian chờ đợi phản hồi này để tẩu tán tài sản.
Khoản 3 Điều 37 Luật Thi hành án dân sự 2025 đã quy định: Việc xác minh điều kiện thi hành án được thực hiện trên môi trường số, trực tiếp hoặc bằng văn bản. Trong đó, khi thực hiện xác minh trên môi trường số, Chấp hành viên có quyền khai thác thông tin trực tiếp từ các cơ sở dữ liệu về tài sản, thu nhập và các điều kiện thi hành án khác của người phải thi hành án.
Quy định này thay đổi hoàn toàn phương thức tác nghiệp. Việc lập tức tra cứu và định vị được “bức tranh tài sản” của người phải thi hành án thông qua cơ sở dữ liệu liên thông giúp cơ quan thi hành án kịp thời áp dụng các biện pháp ngăn chặn, phong tỏa, tránh thất thoát tài sản bảo đảm thi hành án.
- Đa dạng hóa phương thức thanh toán và siết chặt an toàn thông tin
Đồng bộ với hạ tầng số của quốc gia, Điều 54 Luật Thi hành án dân sự năm 2025 chính thức bổ sung phương thức thanh toán tiền thi hành án qua chuyển khoản hoặc các phương tiện thanh toán khác. Quy định này giúp dòng tiền thi hành án luôn minh bạch, dễ dàng đối soát chứng từ điện tử và hạn chế được những rủi ro trong công tác quản lý biên lai, tiền mặt.
Tuy nhiên, số hóa đồng nghĩa với việc đối mặt với rủi ro rò rỉ thông tin cá nhân. Nhận thức rõ điều này, Điều 5 của Luật đã đặt ra ranh giới trách nhiệm rất rõ ràng: Việc kết nối, chia sẻ, khai thác cơ sở dữ liệu phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Các cơ quan thi hành án dân sự và đặc biệt là các văn phòng thi hành án dân sự phải chịu trách nhiệm bảo đảm an ninh mạng, bảo mật thông tin và an toàn dữ liệu khách hàng theo luật định. Đây là yêu cầu đòi hỏi các tổ chức hành nghề tư nhân phải có chiến lược đầu tư nâng cấp hạ tầng mạng lưới nội bộ đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật mới.
Luật Thi hành án dân sự năm 2025 đã giải quyết được những “điểm nghẽn” mang tính lịch sử về mặt thủ tục thông qua lăng kính chuyển đổi số. Từ khâu nộp đơn yêu cầu, tiếp nhận thông báo, xác minh tài sản cho đến thanh toán tiền thi hành án, toàn bộ vòng đời của một hồ sơ đều đã có hành lang pháp lý để vận hành trên không gian mạng. Khoảng thời gian từ nay cho đến khi Luật chính thức có hiệu lực (01/7/2026) là bước đệm để Chính phủ và các Bộ, ngành khẩn trương xây dựng, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật nhằm đưa các quy định tiến bộ này đi vào thực tiễn.
Mọi thông tin yêu cầu tư vấn vui lòng liên hệ:
⚖️ VĂN PHÒNG LUẬT SƯ ROYAL – Royal law firm
📩Email: vplsroyal@gmail.com
🌏 Website: https://royallaw.vn/
☎️ Hotline: 0989 337 688
Văn phòng Hà Nội:
☎️Điện thoại: (84-24) 3512 2931
🏢Địa chỉ: Tầng 8, P.802 tòa nhà HH2 Bắc Hà, số 15 phố Tố Hữu, phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội.
Văn phòng thành phố Hồ Chí Minh:
☎️ Điện thoại: (84-28) 2213 5775
🏢Địa chỉ: Lầu 4, tòa nhà Halo Building, số 10 Phan Đình Giót, phường 2, quận Tân Bình, thành phố Hồ Chí Minh.
